Η Γαλλία βάζει τέλος στα… «συζυγικά καθήκοντα» για το σεξ

Ένα ξεκάθαρο μήνυμα υπέρ της συναίνεσης και των ατομικών δικαιωμάτων στέλνει η Γαλλία, προχωρώντας στην κατάργηση, σε νομοθετικό επίπεδο, της αντίληψης ότι ο γάμος συνεπάγεται υποχρέωση για σεξουαλικές σχέσεις. Νομοσχέδιο που εγκρίθηκε την Τετάρτη από τη Γαλλική Εθνοσυνέλευση προσθέτει ρητή διάταξη στον Αστικό Κώδικα, διευκρινίζοντας ότι η «κοινή συμβίωση» δεν δημιουργεί «υποχρέωση για σεξουαλικές σχέσεις».

Με τη νέα ρύθμιση, καθίσταται επίσης αδύνατη η επίκληση της έλλειψης σεξουαλικών σχέσεων ως λόγου για διαζύγιο με υπαιτιότητα, όπως μεταδίδει το BBC. Αν και θεωρείται απίθανο να επιφέρει μεγάλες πρακτικές αλλαγές στη δικαστική καθημερινότητα, οι υποστηρικτές του νομοσχεδίου τονίζουν τη συμβολική και αποτρεπτική του σημασία, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τον συζυγικό βιασμό.

«Ο γάμος δεν είναι ισόβια συγκατάθεση στο σεξ», δήλωσε η εισηγήτρια του νομοσχεδίου και βουλευτής Μαρί-Σαρλότ Γκαρέν. «Επιτρέποντας τη διατήρηση ενός τέτοιου “δικαιώματος” ή “καθήκοντος”, δίνουμε συλλογικά την έγκρισή μας σε ένα σύστημα κυριαρχίας του ενός συζύγου πάνω στον άλλον», πρόσθεσε, επισημαίνοντας ότι ο γάμος δεν μπορεί να αποτελεί μια «φούσκα» όπου η συναίνεση θεωρείται δεδομένη και μόνιμη.

Τι ίσχυε μέχρι σήμερα

Ο γαλλικός Αστικός Κώδικας ορίζει εδώ και χρόνια τις υποχρεώσεις του γάμου ως «σεβασμό, πίστη, αλληλοϋποστήριξη και βοήθεια», ενώ προβλέπει και την «κοινή συμβίωση» των συζύγων. Πουθενά, ωστόσο, δεν γίνεται ρητή αναφορά σε σεξουαλικά ή «συζυγικά» καθήκοντα — μια αντίληψη που έχει τις ρίζες της στο μεσαιωνικό εκκλησιαστικό δίκαιο.

Παρά ταύτα, σε σύγχρονες υποθέσεις διαζυγίων, ορισμένοι δικαστές είχαν κατά καιρούς ερμηνεύσει ευρύτερα την έννοια της κοινής συμβίωσης, εντάσσοντας σε αυτήν και τις σεξουαλικές σχέσεις.

Η υπόθεση του 2019 και το ΕΔΔΑ

Χαρακτηριστική είναι υπόθεση του 2019, όταν γυναίκα κρίθηκε υπαίτια σε διαζύγιο επειδή είχε αρνηθεί επί σειρά ετών να έχει σεξουαλικές σχέσεις με τον σύζυγό της. Η ίδια προσέφυγε στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, το οποίο το 2023 καταδίκασε τη Γαλλία, κρίνοντας ότι η άρνηση σεξ δεν μπορεί να αποτελεί λόγο διαζυγίου με υπαιτιότητα.

Η απόφαση χαιρετίστηκε ως σημαντική νίκη από φεμινιστικές οργανώσεις και, στην πράξη, καθιστούσε ήδη αδύνατη την έκδοση παρόμοιων αποφάσεων. Ο νέος νόμος έρχεται να άρει οριστικά τη νομική ασάφεια, δίνοντας σαφή κατεύθυνση.

Γιατί το θέμα παραμένει επίκαιρο

Για τις οργανώσεις που στήριξαν το νομοσχέδιο, η αντίληψη ότι οι σύζυγοι «οφείλουν» να συναινούν στο σεξ εξακολουθεί να επιβιώνει σε τμήματα της κοινωνίας. Ενδεικτική θεωρείται η πολύκροτη δίκη της Μαζάν το 2024, όπου η Ζιζέλ Πελικώ, ναρκωμένη και αναίσθητη, βιάστηκε κατ’ επανάληψη από άνδρες που είχε καλέσει ο σύζυγός της. Αρκετοί κατηγορούμενοι ισχυρίστηκαν ότι υπέθεσαν συναίνεση, βασιζόμενοι σε όσα τους είχε πει ο σύζυγος.

Στη Γαλλία —όπως και στις περισσότερες χώρες— ο συζυγικός βιασμός αναγνωρίζεται πλέον ρητά από τον νόμο. Ωστόσο, μέχρι το 1990, οι άνδρες μπορούσαν ακόμη να ισχυριστούν ότι ο γάμος συνεπαγόταν αυτομάτως συναίνεση.

Με τη νέα νομοθεσία, το μήνυμα γίνεται ξεκάθαρο: η συναίνεση δεν είναι δεδομένη, δεν είναι μόνιμη και δεν προκύπτει από έναν γαμήλιο δεσμό. Είναι πάντα απαραίτητη.